Współpraca uczelni technicznej z przedsiębiorstwami sektora MŚP / autor: Piotr Wolszczak

 

Streszczenie

Uczelnie w szerokim zakresie mogą wspierać rozwój MŚP . W wielu przypadkach, kiedy firma sama nie prowadzi własnej działalności B+R  współpraca ta jest utrudniona. W artykule omówiono możliwości wynikające ze współpracy uczelni technicznej i przedsiębiorstwa sektora Małych i Średnich Przedsiębiorstw oraz trudności związane z tą współpracą.

 

Kompetencje i możliwości zespołu pracowników naukowych

Zespoły badawcze pracowników naukowych są często kilku, kilkunastoosobowe, rzadziej większe. Pracownicy dobierani przez szefa zespołu posiadają często różne wykształcenie (w naszym zespole są to mechanicy, elektrycy i fizycy), umiejętności i doświadczenie. Taki zespół może być bardzo pomocny w wspieraniu rozwoju małej lub średniej firmy . Wsparcie dotyczyć może wszystkich etapów zmian i udoskonaleń wprowadzanych w firmie: począwszy od opracowania koncepcji, przez przygotowanie projektu, wykonanie urządzeń lub systemów i ich wdrożenie.

Pracownicy naukowi zdobywają doświadczenie podczas badań realizowanych na zlecenie przedstawicieli różnych branż. Doświadczenia te owocują w formie sposobów analizowania wyników badań, przenoszonych pomiędzy niezwiązanymi ze sobą branżami np. przemysłem, a medycyną. Na podstawie analiz zdobywana jest wiedza, którą można wykorzystać. Współpraca w zakresie rozwoju MŚP wymaga od pracowników naukowych również wiedzy i doświadczenia w zarządzaniu i organizacji przedsiębiorstwa.

Wsparcie oferowane przez pracowników naukowych polegać może na konsultacjach wdrażanych rozwiązań oraz wykonaniu części zadań. Wymieniony zakres wsparcia często nie może być pokryty przez kilkuosobowy zespół realizujący projekt, jako pracę dodatkową po wykonaniu czynności dydaktycznych w uczelni. Wymagane jest skompletowanie odpowiedniego zespołu pracowników i firm. W skład zespołu mogą być włączani studenci. Celem jest przekazywanie im wiedzy i doświadczeń. Nie może to być jednak sposób obniżania kosztów. Od każdego uczestnika wymagana jest odpowiedzialność poparta doświadczeniem. Osoba początkująca wymaga nadzoru i kierowania. Znane są przypadki przydzielenia studentom zadań znacznie przekraczających ich możliwości, co skutkuje niewykonaniem zadań oraz ich głębokim zawiedzeniem siebie.

Skład zespołu wynika z zadań przyjętych do realizacji np. podczas zatwierdzania projektu. Uczestnikom projektu (indywidualnym i firmom) należy przydzielić konkretne zadania, na wstępie uzgadniając ich zakres i efekt.

 

Trudności i przykłady

Trudności, na jakie napotyka taka współpraca są różnorakie, ale często wynikają z rozbieżności oczekiwań obu stron. Pomocne jest doświadczenie w nawiązywaniu i prowadzeniu takiej współpracy, jednak konieczne jest indywidualne podejście, bo duże znaczenie mają kontakty personalne przedstawicieli MŚP i pracowników naukowych.

Oczekiwania MŚP mają często charakter czysto biznesowy. Przedsiębiorca MŚP oczekuje w takich sytuacjach gotowego i gwarantowanego produktu. Natomiast rozwiązania posiadane przez pracowników naukowych są równie często wstępnymi koncepcjami. Pracownik naukowy opierać się powinien jednak nie na własnych przypuszczeniach, lecz na wynikach przeprowadzonych dotychczas prac.

W jednym z przypadków podejmowanej współpracy pracownik naukowy przedstawił innowacyjny pomysł dotyczący modernizacji linii produkcyjnej odpowiadający potrzebom Firmy. Przedsiębiorca zażądał od niego gwarancji sukcesu, która wymagałaby:

1. wykonania projektu urządzeń,
2. wykonania kosztorysu urządzeń,
3. wykonania działającego prototypu,
4. opracowania technologii wytwarzania,
5. doboru parku maszynowego i kosztorysu, który nie jest przybliżeniem oraz
6. zagwarantowania, że nowy produkt będzie się sprzedawał i przyniesie zysk.

Od pracowników naukowych należy natomiast oczekiwać umiejętności:

1. zaplanowania i przeprowadzenia eksperymentu laboratoryjnego i przemysłowego,
2. zgromadzenia wyników, przetworzenia ich i poddania analizie,
3. wyciągania wniosków i formułowania zaleceń.

Streszczając, pracownik uczelni nie może dać oczekiwanych gwarancji bez przeprowadzenia testów.

Dodatkowe umiejętności: rozwijania własnej i wspierania cudzej przedsiębiorczości są dopiero od niedawna wzmacniane w środowisku uczelnianym. Dodatkową trudność stanowi realizacja współpracy w Uczelni, która będąc dużą organizacją, rozbudowaną prawnie i administracyjne powoduje pewien opór i tarcie spraw dotyczących współpracy. Dodać też należy, że taka współpraca pracowników naukowych jest realizowana jakby po godzinach, biorąc pod uwagę obciążenie dydaktyką, z której oczywiście nie powinni rezygnować. Najważniejszym celem działania uczelni technicznej pozostaje kształcenie kadr, o czym w dalszej części artykułu.

Drugim przykładem trudności, prowadzącej do niezadowolenia obu stron ze współpracy jest trudność oszacowania zysku, który spowodowała aktywność pracownika naukowego w projekcie. Jeżeli wkładem pracownika jest pomysł, a podczas realizacji jego udział wydaje się ograniczony do krótkich konsultacji wówczas ten wkład pracy może wydawać się przedsiębiorcy znikomy. Bywa, że jest to celowe działanie polegające na odsuwaniu pracownika naukowego od projektu w celu pomniejszenia jego wkładu. Przedsiębiorca opiera się na prawdziwym stwierdzeniu, że: potrzebny jest pomysł, jednak dopiero jego realizacja prowadzi do sukcesu. Natomiast praca pracownika naukowego polegająca na tworzeniu wartości intelektualnej pozostaje niemierzalna. Między innymi z tego powodu wkład pracowników naukowych jest często trudny do oszacowania.

Często spotykaną sytuacją jest wykorzystanie sposobu opracowanego przez pracownika naukowego z pominięciem jego osoby. Pracownik w tej sytuacji często pozostaje bezsilny, ponieważ nie może wejść na teren Przedsiębiorstwa i nie posiada możliwości udowodnienia, że dane Przedsiębiorstwo stosuje np. „jego” technologię. Przykłady sytuacji przedstawiają zarówno zawiedzeni pracownicy naukowi oraz zadowoleni z własnego postępowania przedsiębiorcy (osobiste doświadczenia autora). Często również spotykamy się z opinią na temat porażek pracowników naukowych podczas opracowywania innowacji. Przedsiębiorca uważa, że zaangażowanie pracownika naukowego było zbyt słabe. Przyczyny tych sytuacji są różne.

Przekazanie innowacyjnego pomysłu przebiega w różnym tempie. Niejednokrotnie kilka słów podpowiedzi pracownika naukowego inspiruje przedsiębiorcę, który nawet nie pyta o dodatkowe szczegóły. Potrzebne było tylko potwierdzenie innej opinii lub czegoś, co planował samodzielnie. Czasami jednak pracownik naukowy przekonuje przedsiębiorcę wiedząc, co należy wykonać, jaki obrać kierunek, lecz ten kierunek działania nie jest przyjmowany. Przykładem może być podejście do systemów jakości i wdrażanie ich dla posiadania etykiety, a nie dla standaryzacji działania firmy.

Kolejny rodzaj trudności jest związany z finansowaniem badań o charakterze naukowym. Przedsiębiorstwa sektora MŚP nie mają zwyczaju "marnować" pewnego procenta dochodu na prace o charakterze badawczo-rozwojowym . Termin „badania naukowe” działa odstraszająco. Przedsiębiorców może uspokoić informacja, że badania przemysłowe wykorzystują metody statystyczne pozwalające uzyskiwać wiarygodne wyniki przy ograniczeniu do minimum liczby prób i materiałów. Jednak nadal pewne nakłady są konieczne, a efekt jest niepewny. Wiedza i doświadczenie pracowników naukowych wykorzystywane są raczej tylko w pojedynczych testach, które mają potwierdzić jakąś hipotezę.

Natomiast potrzeby rozwoju firm sektora MŚP wiążą się często z zadaniami optymalizacji procesów wytwarzania, które nierzadko są układami wielowymiarowymi (wiele zmiennych wejściowych ma wpływ na charakterystyki produktu). W takich przypadkach utrudnione jest formułowanie zaleceń na podstawie pojedynczego eksperymentu. Konieczne jest odpowiednie zaplanowanie eksperymentu, jednoczesna rejestracja pomiarów z różnych źródeł i znajomość zaawansowanych metod statystycznych.

W takim przypadku w dobrej sytuacji będą przedsiębiorstwa, w których wielkości objęte zainteresowaniem są rejestrowane i współpraca polegać może na przekazaniu pracownikowi naukowemu zbioru danych do analizy. W ciągu operacji naukowych (planowanie, prowadzenie eksperymentu, gromadzenie, analizowanie i interpretowanie wyników) współpraca zaczyna się blisko momentu, kiedy można oczekiwać wniosków i wymiernych efektów współpracy.

 

Korzyści ze współpracy

Przedsiębiorcy podobnie jak artyści, projektanci, pracownicy naukowi mają pewną wspólną cechę - możliwość kreowania rzeczywistości, zmieniania otoczenia. Współpraca prowadzona w świadomości możliwych trudności i ograniczeń może przyczynić się do realizacji marzeń przedsiębiorcy. Przykładami są poniższe realizacje.

1. Opracowanie układu sterowania zamkiem drzwiowym za pomocą telefonu komórkowego. Zadanie zrealizowano w ciągu 3 miesięcy na zleceni Przedsiębiorstwa, które poziomem innowacyjności zamierzało zaskoczyć swoich kontrahentów podczas dorocznego spotkania. Opracowany układ został zamontowany w prototypie nowoczesnych drzwi i zademonstrowany.

2. Wdrożenie technologii zautomatyzowanego wytwarzania w firmie gdzie dotychczas czynności wykonywano ręcznie. Przeprowadzono audyt technologiczny i analizę możliwości automatyzacji, której rezultatem był raport zawierający wstępną wycenę. Oryginalne rozwiązanie pozwoliło pozyskać dofinansowanie UE i maszyna została zbudowana.

W obu wymienionych przykładach podstawową trudność dla przedsiębiorcy stanowiło znalezienie odpowiedniego zespołu, który podjąłby się realizacji zadania. W pierwszym przypadku przedsiębiorstwo z Polski środkowej rozpoczęło poszukiwania w południowej części i po pewnym czasie dopiero zapytanie zostało skierowane do zespołu z Politechniki Lubelskiej. Ponieważ zespoły uczelniane są niewielkie i nie mogą realizować zbyt wielu projektów równolegle istotne znaczenie ma zatem termin realizacji. W drugim przypadku od momentu pierwszego kontaktu do wizyty w firmie minęło około 3 miesięcy. Kolejne odwiedziny i oględziny linii produkcyjnych potwierdziły możliwości automatyzacji i chęć realizacji zadania przez zespół z Politechniki. Współpraca uruchomiona została po kolejnych 2 miesiącach, gdy pojawiła się szansa na dofinansowanie.

Współpracę w obu przykładach inicjowali Przedsiębiorcy. Podstawowym źródłem zagadnień, nad którymi pracują Uczelnie są zlecenia przedsiębiorstw. Koncepcje rozwiązania różnych problemów, które pojawiają się u pracowników naukowych są zazwyczaj notowane i chowane do szuflady celem rozwijania w odpowiednim czasie w przyszłości. Tworzenie tzw. „półkowników”  nie jest ani doceniane w środowisku uczelnianym, ani opłacalne. Przykładem może być pytanie stawiane każdemu doktorantowi podczas obrony doktorskiej przez jednego ze znanych lubelskich profesorów „Jakie praktyczne zastosowanie ma Pańska praca?”.

Wspólnym produktem Uczelni i przemysłu są absolwenci. Określenie wspólności wynika z konieczności wiązania teorii z praktyką. Wiązanie to ma pozytywny wpływ dla studentów uczestniczących w praktykach. Wyraźne widać ten związek u osób pracujących (studentów zaocznych), w szczególności uczestników kursów specjalistycznych. Zdarzyło się, że uczestnik kursu dotyczącego programowanie i obsługi maszyn CNC, który na swoim stanowisku pracy obsługuje zaawansowaną 5-osiową maszynę powiedział mi "teraz już wiem wszystko na pewno, a nie na chyba". Dla studenta praktyka na stanowisku pracy jest najlepszym sposobem zdobywania doświadczenia. Dobrze gdy poza nabywaniem umiejętności uczestniczy on w rozwiązywaniu problemów organizacyjnych przedsiębiorstwa. Staje się on wówczas odpowiednim kandydatem na pracownika firmy. Taka praktyka wymaga zaangażowania w znalezienie odpowiedniego miejsca.

 

Podsumowanie

Współpraca Firmy sektora MŚP z uczelnią techniczną może być sposobem wsparcia rozwoju i wzmocnienia Firmy. Wymagana jest odpowiednia organizacja współpracy i dobrego poznania obu stron, ponieważ natrafiać ona będzie na różnego rodzaju trudności. Ponieważ obie strony nierzadko wydają się sobie obce i oczekują odmiennych efektów współpracy, trudności te skutkować mogą niezadowoleniem i zerwaniem współpracy. Pomocna może być świadomość trudności dotyczących dostosowania oczekiwań obu stron, sposobu określenia wkładu pracy poszczególnych członków zespołu oraz sposobu finansowania i nadzorowania prac w sytuacji, kiedy rezultat obarczony jest ryzykiem. W przypadku współpracy obejmującej w jakimś zakresie operacją naukową może on dać gwarancję włożenia pracy, natomiast rezultat znany będzie dopiero po zakończeniu badania. Potrzeby firm sektora MŚP nie zawsze wymagają badań i eksperymentów. Przykłady udanej współpracy polegającej na opracowaniu koncepcji, przygotowaniu projektów, planowaniu modernizacji i zmian systemowych w firmie oraz wsparcie na etapie ich wdrażania są zachętą dla obu stron.

 

dr inż. Piotr Wolszczak, Politechnika Lubelska, Wydział Mechaniczny, Katedra Automatyzacji

 

Adres autora: 
Politechnika Lubelska, 
Wydział Mechaniczny,
Katedra Automatyzacji, 
ul. Nadbystrzycka 36, 
20-618 Lublin, 
tel. 81-5384267
e-mail: p.wolszczak@pollub.pl

 

Formy ochrony - powrót

.

Innowacyjna Gospodarka


Projekt Współfinansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.