Prawa wyłączne / autor: Tadeusz Wilczarski

 

Prawa wyłączne to nadana wyłączność na korzystanie z przedmiotów własności przemysłowej na terytorium dokonanego zgłoszenia. Prawa wyłączne nadawane są przez Urzędy Patentowe na przedmioty własności przemysłowej. Występują dwa rodzaje nadawanych praw wyłącznych w systemie badawczym i systemie rejestrowym. W systemie badawczym udzielane są prawa wyłączne po pełnym badaniu stanowiącym zakres badania formalnego i badania merytorycznego. Przeprowadzone pełne badanie kończy się wydaniem decyzji danego Urzędu, na podstawie której prawo wyłączne jest udzielone lub jest odmowa udzielenia prawa. Należy pamiętać, że wydana decyzja jest decyzją warunkową tzn. pod warunkiem dokonania stosownych opłat w wyznaczonym terminie. Wskazane w decyzji warunkowej opłaty stanowią opłatę za ochronę wyznaczonego okresu oraz opłatę za publikację o udzielonym prawie. Często zdarza się, że Uprawniony dokonuje opłaty za wskazany okres ochronny, lecz nie dokonuje opłaty za publikację o udzielonym prawie. Taka sytuacja powoduje utrzymanie ochrony w wyznaczonym okresie, jednak bez wydania dokumentu o udzielonym prawie. W przypadku dochodzenia roszczeń z tytułu naruszenia prawa wyłącznego dokument taki stanowi nieodzowną podstawę dochodzenia. Można jednak poza terminem wyznaczonym w decyzji warunkowej dokonać w terminie późniejszym opłaty za publikację o udzielonym prawie, natomiast nie można uchybić temu terminowi w przypadku  opłaty za ochronę wyznaczonego okresu. Brak terminowego opłacenia opłaty za ochronę wyznaczonego okresu w decyzji warunkowej powoduje neutralizację prawa wyłącznego. Traktuje się tak jakby prawo takie nie istniało, czyli nie ma i nie było prawa wyłącznego.

Udzielenie prawa wyłącznego w systemie rejestrowym dokonuje Urząd Patentowy po badaniu formalnym, nie wchodząc w badanie merytoryczne. Badanie formalne polega na sprawdzeniu kompletności dokumentów i ich zgodności z procedurą zgłoszeniową. Po sprawdzeniu wymogów formalnych uzyskuje się prawo wyłączne z rejestracji. Urząd nie odpowiada za treść merytoryczną dokonanego zgłoszenia. Rejestruje i tym samym nadaje prawo z rejestracji w dobrej wierze. Procedura ta ma tę zaletę, że nadanie praw wyłącznych z rejestracji dokonuje się szybko, lecz za treść merytoryczną odpowiada zgłaszający dany przedmiot do ochrony wyłącznej z rejestracji. Dlatego wszelkie formy przeciwstawień wydanej decyzji przez Urząd Patentowy, jak i procedury unieważnienia udzielonego prawa dokonywane są przed Urzędem Patentowym w procedurze spornej z udziałem stron, w której następuje ocena merytoryczna.

Prawa wyłączne w procedurze rejestrowej w polskim prawie dotyczą:

prawa z rejestracji udzielonego na wzory przemysłowe, które może trwać do 25 lat od daty zgłoszenia,

prawa z rejestracji na oznaczenia geograficzne, które trwa bezterminowo od daty zgłoszenia i rejestracji,

prawa z rejestracji na topografie układów scalonych, które ustaje po 10 latach od końca roku kalendarzowego od wprowadzenia do obrotu lub zgłoszenia w zależności od tego, który z tych terminów upływa wcześniej (zgłoszenie może być dokonane również w okresie do 2 lat od wprowadzenia do obrotu).

Prawa wyłączne udzielone po pełnym badaniu w polskim prawie dotyczą:

patentów, które udzielane są na wynalazki, które  może trwać do 20 lat od daty zgłoszenia,

dodatkowych  praw ochronnych na wynalazki dla produktów leczniczych oraz produktów ochrony roślin, które trwa  5 lat od dnia upływu ochrony patentowej (Unia Europejska wydaje dodatkowe świadectwa ochronne na te produkty, zaś po dokonanej zmianie w ustawie Prawo własności przemysłowej dotyczy to również naszego kraju),

prawa ochronnego udzielanego na wzory użytkowe, które może trwać do 10 lat od daty zgłoszenia,

prawa ochronnego na znaki towarowe, które może trwać przez kolejne 10-cio letnie okresy ochronne od daty zgłoszenia,

Nadto ochroną prawną objęte są następujące zagadnienia:

ochrona przed nieuczciwą konkurencją, która wynika z Konwencji Paryskiej oraz ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji,

ochrona wynikająca z prawa autorskiego i praw pokrewnych, która wynika z ustawy Prawo autorskie i prawa pokrewne,

ochrona dóbr osobistych wynikająca z art.23 i 24 Kodeksu Cywilnego.

   Istnieją dwie formy terytorialnego zabezpieczenia praw wyłącznych na przedmioty własności przemysłowej obejmująca terytorium państwa oraz międzynarodowa obejmująca terytorium poszczególnych państw, jak i państw skupionych w organizacjach międzynarodowych, uznających wspólne prawo międzynarodowe w zakresie ochrony prawnej tych przedmiotów.

    Ochronę prawną uzyskuje się poprzez zgłoszenie przedmiotu ochrony i uzyskanie ochrony prawnej udzielanej przez odpowiedni Urząd Patentowy danego kraju lub Urząd Patentowy reprezentujący organizację międzynarodową.

Zatem ochronę taką można uzyskać:

poprzez nadanie prawa obowiązującego na terytorium danego kraju,

poprzez nadanie prawa w procedurach międzynarodowych w oparciu o Konwencję Paryską na podstawie zgłoszeń międzynarodowych,

 Należy dokładnie wybrać zakres terytorialny ze względu na koszty, jak i skuteczną ochronę praw wyłącznych podyktowaną zakresem wpływów naszych przedmiotów własności przemysłowej na rynku oraz celu, jaki zamierzamy osiągnąć.

Należy pamiętać, że ubiegając się o uzyskanie prawa wyłącznego na przedmioty własności przemysłowej następuje ujawnienie danego przedmiotu,  i tak w zakresie:

- wynalazków i wzorów użytkowych następuje publikacja w Biuletynie Urzędu Patentowego o dokonanym zgłoszeniu po 18 miesiącach od daty zgłoszenia. Wynika to z zapisu Konwencji Paryskiej, który to zapis istnieje w art. 43.1 Ustawy Prawo własności przemysłowej. Publikacja w Biuletynie Urzędu Patentowego upoważnia do składania przeciwstawień. W przeszłości te przeciwstawienia można było składać w okresie sześciu miesięcy od daty publikacji, lecz po zmianie przepisów takie przeciwstawienia można składać do czasu wydania decyzji Urzędu Patentowego odnośnie udzielenia praw wyłącznych. Należy wspomnieć, że przeciwstawienia może składać każdy, bez wykazania interesu prawnego. Biuletyn Urzędu Patentowego stanowi żółtą księgę w formacie A4, która wydawana jest w 26 numerach w ciągu roku. Biuletyny są do nabycia w Urzędzie Patentowym. Można je również przeglądać na stronie Urzędu Patentowego w układzie elektronicznym. (http://www.uprp.pl/). W zakresie znaków towarowych publikacja następuje po 3 miesiącach od daty zgłoszenia, również w Biuletynie Urzędu Patentowego. Wynika to z art. 143  Ustawy Prawo własności przemysłowej. 

W zakresie wzorów przemysłowych publikacja jest dokonywana po rejestracji, czyli po nadaniu prawa wyłącznego. Nie występuje procedura oprotestowania opublikowanych zgłoszeń. Dlatego publikacja występuje w Wiadomościach Urzędu Patentowego, które stanowi zielona księga w formacie A4, wydawana w 12 numerach w ciągu roku. Wiadomości są do nabycia w Urzędzie Patentowym i można je również przeglądać na stronie Urzędu Patentowego w układzie elektronicznym. 

Pozostałe przedmioty ochrony prawa wyłącznego w postaci topografii układów scalonych,   jak i oznaczeń geograficznych nie stanowią formy wyłożeń, lecz prawa wyłączne nadawane w systemie rejestrowym, tak jak w przypadku wzorów przemysłowych, publikowane są w Wiadomościach Urzędu Patentowego. Zatem wszystkie prawa wyłączne nadane przez Urząd Patentowy zarówno w systemie badawczym, jak i rejestrowym opublikowane są w Wiadomościach Urzędu Patentowego. Te decyzje można zaskarżyć w procedurze sprzeciwu wynikającej z art. 246 ustawy Prawo własności przemysłowej. Zgodnie bowiem z przywołanym art. 246 ust. 1 Każdy może wnieść umotywowany sprzeciw wobec prawomocnej decyzji Urzędu Patentowego o udzieleniu patentu, prawa ochronnego lub prawa z rejestracji w ciągu 6 miesięcy od opublikowania w Wiadomościach Urzędu Patentowego informacji o udzieleniu prawa. Podstawą sprzeciwu, jak ujęto w przywołanym artykule w ust.2, stanowią okoliczności, które uzasadniają unieważnienie patentu, prawa ochronnego lub prawa z rejestracji.

Procedura sprzeciwu wobec prawomocnej decyzji Urzędu Patentowego nie była w polskim prawie znana, powstała dopiero w nowej ustawie Prawo własności przemysłowej. Dlatego też z procedury tej korzystają przede wszystkim przedsiębiorstwa zagraniczne, które mają większe doświadczenie w tym zakresie i starają się o ograniczanie praw wyłącznych dotyczących przede wszystkim rodzimych przedsiębiorstw. 

Należy również pamiętać, że zgodnie z art. 247 ustawy Prawo własności przemysłowej o wniesieniu sprzeciwu, Urząd Patentowy niezwłocznie zawiadamia uprawnionego, wyznaczając mu termin na ustosunkowanie się do sprzeciwu. Jeżeli uprawniony w odpowiedzi na zawiadomienie Urzędu podniesie zarzut, że sprzeciw jest bezzasadny, sprawa zostanie przekazana do rozstrzygnięcia w postępowaniu spornym. W przeciwnym przypadku Urząd Patentowy wydaje decyzję uchylającą decyzję o udzieleniu patentu, prawa ochronnego lub prawa z rejestracji, umarzając jednocześnie postępowanie. Zatem brak odpowiedzi w wyznaczonym przez Urząd Patentowy terminie na sprzeciw, w sposób automatyczny neutralizuje udzielone prawo.

W przypadku odpowiedzi uprawnionego, że sprzeciw jest bezzasadny, sprawa rozstrzygana jest w postępowaniu spornym przed Urzędem Patentowym z udziałem uprawnionego i wnoszącego sprzeciw. Wydawana jest decyzja o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji lub uchylenie decyzji o udzielonym prawie wyłącznym w postaci patentu, prawa ochronnego lub prawa z rejestracji. Każdej ze stron przysługuje skarga na wydaną decyzję Urzędu Patentowego w postępowaniu spornym, wnoszona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i dalej skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Po wyczerpaniu procedury administracyjnej decyzja Urzędu Patentowego jest albo utrzymana w mocy albo umorzona.  Umorzenie decyzji skutkuje tym, że nie ma prawa wyłącznego w ujęciu takim jakby w ogóle nie zostało udzielone. 

Oznaczenia o udzielonym prawie wyłącznym.

Uprawniony może wprowadzić na wyrobach informacje o udzielonym prawie wyłącznym podając:

wyrób chroniony Patentem Nr ( dotyczy wynalazku),

wyrób chroniony Prawem Ochronnym Nr (dotyczy wzoru użytkowego),

wyrób chroniony Prawem Ochronnym Nr ( dotyczy wzoru przemysłowego),

 

Uprawniony może wskazać, że jego znak towarowy został zarejestrowany, poprzez umieszczenie w sąsiedztwie znaku towarowego litery „R” wpisanej w okrąg ® art.151 ustawy Prawo własności przemysłowej.

Uprawniony może wskazać, że jego topografia została zarejestrowana, poprzez umieszczenie na topografii lub produkcie zawierającym chronioną topografię litery "T" wpisanej w okrąg. Art. 208 ustawy Prawo własności przemysłowej.

Uprawnieni do oznaczania towarów zarejestrowanym oznaczeniem geograficznym mogą wskazać, że oznaczenie to zostało zarejestrowane poprzez umieszczenie na towarze określenia: "Zarejestrowane oznaczenie geograficzne" albo litery "G" wpisanej w okrąg w sąsiedztwie tego oznaczenia. Art. 190 ustawy Prawo własności przemysłowej.

Utrzymywanie ochrony prawa wyłącznego wiąże się z terminowym dokonywaniem opłat za poszczególne okresy ochronne. Opłaty takie bez wezwania Urzędu dokonuje uprawniony z prawa wyłącznego. Wysokość opłat reguluje Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2008 roku w sprawie opłat związanych z ochroną wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych (Dz. U. 41 poz. 241 z 2008 roku). Terminy uiszczania opłat uregulowane zostały w art. 224 ustawy Prawo własności przemysłowej. Termin do uiszczenia opłaty jednorazowej za ochronę lub opłaty za pierwszy okres ochrony, określonej w decyzji o udzieleniu patentu, prawa ochronnego lub odpowiednio prawa z rejestracji, wynosi 3 miesiące od daty doręczenia wezwania. Jednocześnie zgłaszający może uiścić opłatę za dalsze rozpoczęte okresy ochronne lub opłatę wymaganą do przedłużenia ochrony na okresy rozpoczęte przed tym terminem. Generalna zasada to, że opłaty uiszczamy z góry za kolejne okresy ochronne najpóźniej w ostatnim dniu upływającego okresu ochrony. Opłaty te mogą być uiszczone w ciągu jednego roku przed terminem, nie można wcześniej dokonać opłat za kilka lat ochrony. Opłaty te można również uiszczać w terminie 6 miesięcy po upływie wymaganego terminu przy jednoczesnym uiszczeniu opłaty dodatkowej w wysokości 30% opłaty należnej, ( art. 224 ust. 6 ustawy Prawo własności przemysłowej). Termin ten nie ulega przywróceniu. Można jedynie w przypadku wydanej decyzji Urzędu Patentowego dotyczącej stwierdzenia wygaśnięcia prawa wyłącznego, w terminie dwóch miesięcy od daty otrzymania tej decyzji, złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Pozostaje do wyjaśnienia, kto może być właścicielem nadanych praw wyłącznych na poszczególne przedmioty własności przemysłowej.

Ustawodawca nie określa jednej reguły dla wymienionych w ustawie Prawo własności przemysłowych przedmiotów własności przemysłowej.

Prawa własności określone zostały wspólnie dla wynalazku, wzoru użytkowego, wzoru przemysłowego oraz w związku z art. 200 topografii układów scalonych, który przywołuje art. 11 ustawy Prawo własności przemysłowej.

Zatem własność wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych oraz topografii układu scalonego, uregulowana została w art. 11 ustawy Prawo własności przemysłowej, który stanowi:

 

Zgodnie z Art. 11. 1. Prawo do uzyskania patentu na wynalazek albo prawa ochronnego na wzór użytkowy, jak również prawa z rejestracji wzoru przemysłowego (oraz w związku z art. 200 topografii układów scalonych) przysługuje, z zastrzeżeniem ust. 2, 3 i 5, twórcy. 

2. Współtwórcom wynalazku, wzoru użytkowego albo wzoru przemysłowego uprawnienie do uzyskania patentu, prawa ochronnego lub prawa z rejestracji przysługuje wspólnie. 

3. W razie dokonania wynalazku, wzoru użytkowego albo wzoru przemysłowego w wyniku wykonywania przez twórcę obowiązków ze stosunku pracy albo z realizacji innej umowy, prawo, o którym mowa w ust. 1, przysługuje pracodawcy lub zamawiającemu, chyba, że strony ustaliły inaczej. 

4. W umowie pomiędzy przedsiębiorcami może być określony podmiot, któremu przysługiwać będą prawa, o których mowa w ust. 1, w razie dokonania wynalazku, wzoru użytkowego albo wzoru przemysłowego w związku z wykonywaniem tej umowy. 

5. W razie dokonania wynalazku, wzoru użytkowego albo wzoru przemysłowego przez twórcę przy pomocy przedsiębiorcy, przedsiębiorca ten może korzystać z tego wynalazku, wzoru użytkowego albo wzoru przemysłowego we własnym zakresie. W umowie o udzielenie pomocy strony mogą ustalić, że przedsiębiorcy przysługuje w całości lub części prawo, o którym mowa w ust. 1. 

Zatem generalna zasada to, że prawo własności przysługuje twórcy danego przedmiotu własności przemysłowej, zaś pozostałe przypadki opisane w art. 11 mogą tę własność zmienić.

Pozostałe przedmioty własności przemysłowej jak znak towarowy w ustawie Prawo własności przemysłowej nie wskazują uprawnionego, jako twórcę danego znaku. Istnieje tylko zapis wskazujący na zgłaszającego, które jednocześnie jest uprawniony do udzielonego Prawa ochronnego na znak towarowy. To nie znaczy, że nie ma autora znaku towarowego.

 

Pozostaje określenie własności projektu racjonalizatorskiego, który jest wymieniony w ustawie Prawo własności przemysłowej w art. 3 ust.1 pkt 6 definiujący pojęcie projektu wynalazczego, które rozumieć należy jako wynalazek, wzór użytkowy, wzór przemysłowy, topografie układów scalonych i projekt racjonalizatorski. Zatem własność projektu racjonalizatorskiego przypisana jest zawsze przedsiębiorstwu, które uznaje dane rozwiązanie za projekt racjonalizatorski i przyjmuje do wykorzystania. Ustawodawca w art. 8 ust. 2 ustawy Prawo własności przemysłowej, zagwarantował twórcy projektu racjonalizatorskiego przyjętego przez przedsiębiorcę do wykorzystania, prawo do wynagrodzenia określonego w regulaminie. 

Własność prawa ochronnego z rejestracji oznaczenia geograficznego przypisana została organizacji, która jest upoważniona do reprezentowania interesów producentów, działająca na danym terenie oraz organ administracji rządowej lub samorządu terytorialnego, właściwy ze względu na teren, do którego odnosi się oznaczenie geograficzne.

 

Od pomysłu do zgłoszenia - powrót

.

Innowacyjna Gospodarka


Projekt Współfinansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.