Przedmioty własności przemysłowej / autor: Tadeusz Wilczarski

Przedmioty własności przemysłowej podlegające ochronie na zasadzie prawa wyłącznego określone zostały w ustawie Prawo własności przemysłowej z 30 czerwca 2000 roku, która weszła w życie 22 sierpnia 2001 roku.( tekst jednolity z 2003 roku Dz. U. Nr 119 poz. 1117 z późniejszymi zmianami) Każdy przedsiębiorca dąży do zabezpieczenia swojej produkcji czy usług na zasadzie prawa wyłącznego. Prawo to daje monopol na rynku. Jednak nie zawsze swoją usługą czy produktem jak i technologią można uzyskać prawo wyłączne. Przedsiębiorcy zabiegają o te prawa wyłączne, ale często nie wiedzą jak te prawa uzyskać. Podstawowym prawem jest patent udzielany na wynalazki. Jest to ochrona możliwie szeroka, a przy korzystnie zbudowanych zastrzeżeniach można skutecznie ograniczyć rynek. Przedmiotami wynalazku mogą być produkty jak i technologie. Produkty, to przede wszystkim w zakresie chemii substancje, receptury, zaś w mechanice to urządzenia, maszyny, w elektronice to układy czy produkty elektroniczne. Wynalazkiem może być sposób wytwarzania produktu czy technologia jego zbudowania. Sposób czy technologia wynalazku charakteryzuje się czynnościami występującymi po sobie w określonych uwarunkowaniach technicznych. Wykazanie nowości jest dość trudne. Często czynności postępowania w procesie wytwarzania są znane, ale wzmocnione parametrami technicznymi, zwłaszcza cechami fizycznymi, pozwala na określenie nowości formalnej, nie szkodzącej nowości i to nowości światowej, która jest wymagana przy wynalazku. Nie występuje tu nowość absolutna lecz formalna. Często występuje przeświadczenie, że rozwiązanie, które chciałbym ochronić na zasadzie prawa wyłącznego w przekonaniu autora lub potencjalnego zgłaszającego uznawane jest, jako znane. Wiele osób ocenia wynalazki jak odkrycia naukowe. Nic bardziej mylnego. Gdybyśmy przeanalizowali wynalazki zgłaszane przez przedsiębiorstwa zachodnie, to stwierdzić należy, że rozwiązania są różnorakie i czasami szokują nas poziomem wynalazczym. Często zadajemy sobie pytanie czy na takie rozwiązanie można było uzyskać patent. Ażeby odpowiedzieć na takie pytanie należy przeanalizować istotę wynalazku, określoną w ustawie Prawo własności przemysłowej.

Wynalazki, na które udzielane są patenty przez Urząd Patentowy RP dotyczą:

sposobu ( technologii, nowego zastosowania ),

wytworu ( wyrobu, urządzenia, układu, receptury ).

 

Definicja wynalazku, występuje w ujęciu prawa wyłącznego w postaci patentu określona została w Art. 24 ustawy Prawo własności przemysłowej, który wskazuje na rozwiązania:

nowe,

posiadające poziom wynalazczy,

nadające się do przemysłowego stosowania.

 

Nowość wynalazku zgodnie z Art. 25 ustawy Prawo własności przemysłowej, uznaje się wówczas, jeżeli nie jest on częścią stanu techniki. Przez stan techniki rozumie się wszystko to, co przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania patentu,  zostało udostępnione do wiadomości powszechnej w formie pisemnego lub ustnego opisu, przez stosowanie, wystawienie lub ujawnienie w inny sposób.  Występuje tu pojęcie udostępnienia do wiadomości powszechnej, które należy traktować formalnie. Nie stanowi ujawnienia rozwiązanie, które jest ujawnione wielu osobom ale zobowiązanych do zachowania tajemnicy przy wzajemnej współpracy miedzy przedsiębiorstwami nad wynalazkiem. Stanowi jednak udostępnienie do wiadomości powszechnej rozwiązanie opisane w opracowaniu, złożonym do biblioteki publicznej, z którym nikt się nie zapoznał ale jest to ujawnienie formalne, gdyż stanowi ogólnodostępne opracowanie udostępnione do wiadomości powszechnej. Wszelkie prospekty z uwzględnieniem rozwiązania będącego przedmiotem zgłoszenia wynalazku, które zawierają datę przed zgłoszeniem do Urzędu Patentowego, stanowią skuteczne przeciwstawienie nowości. Często zdarza się, że twórca publikuje w czasopismach specjalistycznych czy broszurach ogólnodostępnych swoje rozwiązanie i dopiero później dokonuje zgłoszenia do Urzędu Patentowego. Jakie wówczas jest zdziwienie, że ta publikacja własnego rozwiązania dokonana przez autora, który dokonał zgłoszenia po tej publikacji, stanowi skuteczne przeciwstawienie. Takie przypadki mają miejsce, gdyż publikacja stanowi formę reklamy, testu rynkowego, która jest w sferze zainteresowania innych i po tym spostrzeżeniu czy zainteresowaniu tematem twórca lub inny zgłaszający decyduje się na zabezpieczenie prawne. Po czym ta publikacja stanowi skuteczne przeciwstawienie. Kolejną przesłanką jest stosowanie wynalazku przed jego zgłoszeniem. Należy tu określić jawne stosowanie w ujęciu zmaterializowania istoty rozwiązania w postaci wynalazku. Ażeby jawne stosowanie stanowiło skuteczne przeciwstawienie należy udowodnić pojawienie się na rynku przed datą zgłoszenia produktu stanowiącego istotę wynalazku. Nie stanowi ujawnienia stosowanie wynalazku, dla potrzeb badawczych w postaci prototypu lub wykonanie tego prototypu w przedsiębiorstwie zobligowanym do zachowania tajemnicy. Jak widać występuje tu ocena formalna stosowania nie zaś faktyczna. W praktyce występuje stosowanie i gdy jest zainteresowanie rynku, producent czy dystrybutor stara się uzyskać prawo wyłączne na dobrze sprzedający się produkt. Taki stan może przyczynić się do ujawnienia wcześniejszego stosowania, które jest skutecznym przeciwstawieniem i stanowi nie wypełnienie ustawowego wymogu nowości zgłoszonego wynalazku. Dla uniknięcia tych przeciwstawień należy wcześniej dokonać zgłoszenia wynalazku tak ażeby  wypełnić ustawowy warunek nowości.  Należy również pamiętać, że za stanowiące część stanu techniki uważa się również informacje zawarte w zgłoszeniach wynalazków lub wzorów użytkowych, korzystających z wcześniejszego pierwszeństwa, nie udostępnione do wiadomości powszechnej, pod warunkiem ich ogłoszenia w sposób określony w ustawie. Jest to sytuacja, w której w wyniku braku publikacji o zgłoszonych wynalazkach i wzorach użytkowych (publikacja ta następuje po 18 miesiącach od zgłoszenia wynalazku czy wzoru użytkowego), nie można stwierdzić tego ujawnienia. Ustawodawca jednak uznaje ujawnione po 18 miesiącach rozwiązania, które stanowią stan techniki. Zatem zgłaszający w dobrej wierze swój wynalazek w okresie przed publikacją zgłoszonych wcześniej wynalazków i wzorów użytkowych, musi brać pod uwagę ujawnienie po 18 miesiącach wcześniejszych zgłoszeń, które stanowią stan techniki i mogą okazać się przeciwstawieniami do jego zgłoszeń. 

Powyższe unormowania nie wyłączają możliwości udzielenia patentu na wynalazek dotyczący nowego zastosowania substancji stanowiącej część stanu techniki lub użycia takiej substancji do uzyskania wytworu mającego nowe zastosowanie. Ta formuła dotyczy tylko substancji. Nie można jest rozszerzać na inne produkty. 

 

Poziom wynalazczy określony został w Art. 26 ustawy Prawo własności przemysłowej, który stanowi, że wynalazek uważa się za posiadający poziom wynalazczy, jeżeli wynalazek ten nie wynika dla znawcy, w sposób oczywisty, ze stanu techniki. Jest to ocena subiektywna. Nie zdefiniowano jednoznacznie poziomu znawcy. Wprawdzie z uznanej praktyki jak i orzecznictwa wynika, że ma to być średniej klasy fachowiec z danej dziedziny wynalazku, to jednak ocena poziomu zawsze będzie zależna od tego oceniającego. Oceniającym w tym zakresie jest ekspert Urzędu Patentowego, który jednak poddaje swoją ocenę zgłaszającemu, który może wnieść swoje uwagi. Przy ocenie poziomu wynalazczego nie uwzględnia się zgłoszeń wynalazków lub wzorów użytkowych, korzystających z wcześniejszego pierwszeństwa, nie udostępnionych do wiadomości powszechnej. Jest to złagodzenie tej oceny w zakresie poziomu wynalazczego, jednak jest brana pod uwagę w stosunku do oceny nowości wynalazku i wzoru użytkowego. Zatem zgłoszenia niepublikowane stanowią stan techniki i szkodzą nowości, ale nie wpływają na poziom wynalazczy.

 

Przemysłowe stosowanie zostało zdefiniowane w Art. 27 ustawy Prawo własności przemysłowej, który stanowi, że wynalazek uważany jest za nadający się do przemysłowego stosowania, jeżeli według wynalazku może być uzyskiwany wytwór lub wykorzystywany sposób, w rozumieniu technicznym, w jakiejkolwiek działalności przemysłowej, nie wykluczając rolnictwa. Zatem to pojęcie daje gwarancje możliwości stosowania wynalazku. Nie można uzyskać patentu na wynalazek, którego nie można zastosować.

 

Ustawodawca wskazał w Art. 28 ustawy Prawo własności przemysłowej, że nie uważa się za wynalazki, w rozumieniu art. 24, w szczególności:

 

odkryć, teorii naukowych i metod matematycznych,

wytworów o charakterze jedynie estetycznym,

planów, zasad i metod dotyczących działalności umysłowej lub gospodarczej oraz gier,

wytworów, których niemożliwość wykorzystania może być wykazana w świetle powszechnie przyjętych i uznanych zasad nauki,

programów do maszyn cyfrowych,

przedstawienia informacji.

 

Ustawodawca wskazał również w Art. 19 ustawy Prawo własności przemysłowej, na jakie wynalazki nie udziela się patentów i tak:

wynalazki,  których korzystanie byłoby sprzeczne z porządkiem publicznym lub dobrymi obyczajami; nie uważa się za sprzeczne z porządkiem publicznym korzystanie z wynalazku tylko dlatego, że jest zabronione przez prawo,

odmiany roślin lub rasy zwierząt oraz czysto biologiczne sposoby hodowli roślin lub zwierząt; przepis ten nie ma zastosowania do mikrobiologicznych sposobów hodowli ani do wytworów uzyskiwanych takimi sposobami,

sposoby leczenia ludzi i zwierząt metodami chirurgicznymi lub terapeutycznymi oraz sposoby diagnostyki stosowane na ludziach lub zwierzętach; przepis ten nie dotyczy produktów, a w szczególności substancji lub mieszanin stosowanych w diagnostyce lub leczeniu.

 

Ustawodawca ograniczył również w Art. 30 ustawy Prawo własności przemysłowej,  ulepszenia lub uzupełnienia, których dokonać może tylko zgłaszający. Tylko Uprawniony z patentu może uzyskać patent na ulepszenie lub uzupełnienie wynalazku, które posiada cechy wynalazku, a nie może być stosowane samoistnie (patent dodatkowy). Można uzyskać patent dodatkowy do już uzyskanego patentu dodatkowego. 

 

 

Kolejnym przedmiotem własności przemysłowej jest wzór użytkowy, zwany przez niektórych potocznie małym wynalazkiem. 

Wzorem użytkowym, zgodnie z Art. 94 ustawy Prawo własności przemysłowej, jest nowe i użyteczne rozwiązanie o charakterze technicznym, dotyczące kształtu, budowy lub zestawienia przedmiotu o trwałej postaci. 

Zatem występują tu takie kryteria jak:

nowość,

użyteczność o charakterze technicznym,

dotyczące kształtu, budowy lub zestawienia przedmiotu o trwałej postaci. 

 

Przy czym wzór użytkowy uważa się za nowy, jeżeli nie jest on częścią stanu techniki.

Przez stan techniki rozumie się wszystko to, co przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania prawa ochronnego, zostało udostępnione do wiadomości powszechnej w formie pisemnego lub ustnego opisu, przez stosowanie, wystawienie lub ujawnienie w inny sposób. 

 

   Za stanowiące część stanu techniki uważa się również informacje zawarte w zgłoszeniach wynalazków lub wzorów użytkowych, korzystających z wcześniejszego pierwszeństwa, nie udostępnione do wiadomości powszechnej, pod warunkiem ich ogłoszenia w sposób określony w ustawie. 

Zatem nowość wzoru użytkowego ocenia się tak samo jak nowość wynalazku.

 

Cecha użyteczności rozwiązania o charakterze technicznym określona została w  Art. 94 ustawy Prawo własności przemysłowej, który stanowi, że wzór użytkowy uważa się za rozwiązanie użyteczne, jeżeli pozwala ono na osiągnięcie celu mającego praktyczne znaczenie przy wytwarzaniu lub korzystaniu z wyrobów. 

 

Wzór użytkowy może dotyczyć kształtu, budowy lub zestawienia przedmiotu o trwałej postaci. Jest to duże ograniczenie tej ochrony gdyż sprowadza się tylko do urządzenia i to użytecznego o trwałej postaci. Daje jednak możliwość w przypadku nie uzyskania patentu na urządzenie do skorzystania z konwersji i ubiegania się o ochronę na wzór użytkowy. Często zgłaszane są rozwiązania jako wynalazku lecz z braku zdolności patentowej przechodzi się na ochronę w postaci prawa ochronnego na wzór użytkowy, które wprawdzie trwa krócej bo 10 lat ale zabezpiecza prawo wyłączne. 

Udzielenie prawa ochronnego na wzór użytkowy zgodnie z Art. 99 ustawy Prawo własności przemysłowej, stwierdza się przez wydanie świadectwa ochronnego. Częścią składową świadectwa ochronnego jest opis ochronny wzoru użytkowego obejmujący opis tego wzoru, zastrzeżenia ochronne i rysunki. Opis ochronny wzoru użytkowego jest udostępniany osobom trzecim i podlega rozpowszechnianiu przez Urząd Patentowy. Ochrona może trwać 10 lat od daty zgłoszenia wzoru użytkowego.

Od pomysłu do zgłoszenia - powrót

.

Innowacyjna Gospodarka


Projekt Współfinansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.